درخت پسته رقم اوحدی: ارتفاع درخت حدود ۳ متر دارای رشد متوسط و تاج گسترده می باشد.در اکثر مناطق سازگار میباشد. متوسط گل، زودرس و سال آوری متوسطی دارد. در دهه اول شهریور قابل برداشت می باشد.
درخت پسته رقم کله قوچی : عملکرد نسبتا ًبالا، میوه فندقی و درشت ، نسبت به کمبود آب و مواد غذایی حساسیت بیشتری دارد. به علت زودگلدهی مخصوصاً در مناطق سردسیر در معرض خطر سرمای بهاره قرار دارد. میان رس و با سال آوری متوسط می باشد ، در دهه دوم شهریور قابل برداشت می باشد.
درخت پسته رقم احمدآقایی: از ارقام تجاری با میوه بادامی شکل، پوست استخوانی سفید و میوه نسبتا درشت ، متوسط گل و دیررس می باشد .
درخت پسته رقم اکبری: از ارقام تجاری پسته و از نظر اقتصادی دارای بالاترین ارزش می باشد، میوه های آن بادامی شکل، کشیده و درشت هستند، از خصوصیات این رقم رشد رویشی زیاد با رگبرگهای متراکم و سطح وسیع برگ، محصول خوب، دیرگل و دیررس است .
درخت پسته رقم بادامی زرند: دارای میوه بادامی شکل، ریز و خنجر مانند است . اکثریت برگهای آن ۵ برگچه ای هستند. رقمی زودگل و زودرس و قابل برداشت در نیمه اول مرداد ماه است.
درخت پسته رقم خنجری دامغان: میوه آن بادامی شکل می باشد. دیر گل و متوسط رس و در دهه دوم شهریور ماه قابل برداشت است.
درخت پسته رقم ممتاز: میوه های این رقم بادامی شکل و رقمی زودگل و دیررس می باشد . در دهه سوم شهریور ماه قابل برداشت است .
مقایسه انواع ارقام پسته
درخت پسته رقم سفید پسته نوق: میوه این رقم بادامی شکل ، از ارقام زودگل و دیررس بوده که در دهه سوم شهریور ماه قابل برداشت .
درخت پسته رقم شاه پسند: این رقم نیز یکی از ارقام تجاری پسته در منطقه دامغان بوده که میوه آن بادامی شکل می باشد. اکثریت برگهای آن مرکب ۳ برگچه هستند. رقمی دیرگل بوده و در دهه دوم شهریور ماه قابل برداشت از ارقام متوسط رس می باشد.
پسته رقم قزوینی: میوه آن بادامی شکل، ریز و دارای مغز نسبتاً سبز رنگ است. تعداد میوه موجود در هر خوشه بسیار زیاد است. اکثریت برگهای آن مرکب ۳ برگچه ای هستند. رقمی دیر گل و زودرس بوده و در اواسط مردادماه قابل برداشت است .
ارقام مختلف پسته دارای تفاوت هایی از نظر زمان گلدهی هستند و می توان آنها را به ۳ دسته تقسیم نمود:
ارقام زودگل : ایتالیایی ،سفید پسته نوق وکله قوچی
ارقام متوسط گل: اوحدی ، احمدآقایی و بادامی زرند
ارقام دیر گل: ابراهیمی ، جندقی ، قزوینی و اکبری
اهمیت توجه به ارقام از نظر گلدهی : تنوع ارقام پسته از نظر گلدهی این امکان را میدهد که با توجه به سرمای دیررس، بارندگی و گرمای زودرس بهاری که از عوامل محدود کننده اقلیمی محسوب می شوند رقمی را انتخاب کرد که کمترین لطمه به گل و وضعیت گرده افشانی وارد گردد. زمان گلدهی ارقام مختلف تحت تأثیر شرایط محیطی از جمله اقلیم منطقه، نحوه تغذیه و کوددهی، آبیاری و بافت خاک قرار می گیرد.
زمان شروع رشد سریع مغز ارقام مختلف از اواخر خرداد ماه تا اواخر تیر ماه می باشد و مدت زمان لازم برای کامل شدن رشد مغز بین ۴۵-۲۵ روز متغیر است.
طبقه بندی ارقام مختلف پسته از نظر زمان رسیدن محصول :
ارقام خیلی زودرس(تا ۳۱ مرداد ماه ): فندقی زودرس ، رضایی زودرس ،قزوینی خیلی زودرس و ایتالیایی خیلی زودرس ارقام زودرس (۱۰-۱ شهریور ) موسی آبادی،اوحدی ،قزوینی زودرس ، ایتالیایی زودرس
ارقام متوسط رس (۲۰-۱۱ شهریور) : کله قوچی،سیریزی ، نیش کلاغی،خنجری دامغان، شاه پسند، امیری، سیف الدینی و بادامی
ارقام دیر رس( ۳۱-۲۱شهریور) : حسن زاده- بادامی زرند – احمد آقایی فندقی غفوری- اکبری- فندقی ریز بادامی راور – هراتی – ممتاز- سفید پسته نوق ابراهیم آبادی- غلامرضایی
ارقام خیلی دیررس(۱۰-۱ مهر) : فندقی ۴۸ ، ابراهیمی و جندقی در ارقام زودرس پرشدن مغز زودتر شروع می شود و در مدت کوتاهی نیز تکامل می یابد ودر ارقام دیررس زمان تکامل مغز طولانی تر می باشد.
سقط جنین و پوکی پسته : یکی از عوامل سقط جنین و پوکی محصول در آخر فصل رشد، تاثیر درجه حرارتهای بالا در این مرحله از رشد میوه می باشد که منجر به سقط جنین می شود بنابراین بر حسب شرایط آب وهوایی موجود می توان ارقامی انتخاب کرد که زمان رشد مغز هم زمان با گرمای شدید نباشد.
اقلیم مناسب مورد نیاز پسته
اولین قدم برای احداث باغهای پسته شناخت دقیق از شرایط آب و هوایی منطقه می باشد و انجام هر گونه فعالیتی بایستی با آگاهی از وضعیت اقلیمی مناطق صورت پذیرد در غیر اینصورت سرمایه گذاری ، با ریسک پذیری زیادی همراه خواهد بود. خسارات عمده ای که سرمای دیررس و گرمای زودرس بهاره در بعضی از مناطق به محصول پسته وارد می کند می طلبد که برای انتخاب رقم مناسب و سازگار با مناطق، مطالعه و بررسی دقیق اولیه به عمل آید.
شرایط آب و خاک
درختان پسته در خاکهای غنی، شنی لومی و با عمق زیاد و با EC آب و خاک پایین تر محصول خوب می دهند. علاوه بر شوری بالای آب و خاک، وجود لایه سخت، شوری و قلیائیت خاک، وجود یک لایه کاملاً شنی در زیر لایه رسی، بالابودن سطح سفره های کاذب آب (زه) یا به عبارتی بالا بودن سطح ایستابی از عوامل محدود کننده کشت پسته می باشد .
نسبت مناسب تعداد درختان نر به ماده پسته : ( گرده افشانی – هوادهی )
بررسیها و تحقیقات نشان میدهد که دورترین فاصله موثر برای گردهافشانی که منجر به رسیدن حداقل یک دانه گرده به هر گلماده میشود، ۲۰متر است. بنابراین قرارگرفتن یک درختنر در مرکز یک بلوک ۵×۵ درختان ماده، تراکم گرده مناسبی را در باغ ایجاد میکند .
در مناطقی که تاکنون پستهکاری صورت نگرفته یا امکان پراکندگی مناسب گرده در اثر شرایط محیطی کم است، باید ردیف بیرونی، عمود بر جهت باد غالب، با یک ردیف درختان نر در نظر گرفته شود. هنگامی که تراکم کافی از دانههای گرده در باغ وجود نداشته باشد، تعداد پسته درخوشه کاهش یافته و معمولا میوهها بصورت انتهایی تشکیل میشوند. در صورتیکه گرده کافی در باغ وجود داشته باشد، گل ها تقریبا بافواصل زمانی کوتاه تلقیح شده و باهم شروع به رشد میکنند و اختلافات زیادی از لحاظ اندازه بین آنها پدید نمیآید.
گلدهی همزمان با رقم ماده مهمترین مشخصه یک رقم نر مناسب است. گلدهی رقم نر باید یک و یا دو روز زودتر از گلدهی درختان ماده شروع شده و کل طول دوره گلدهی رقم ماده را پوشش دهد. هرچه رقمنر پررشدتر باشد، زودتر به مرحله گلدهی رسیده و گلهای بیشتری تولید میکند. بنابراین مقدار گرده تولیدی افزایش مییابد.
هرس فرم درختان پسته:
هدف از انجام هرس فرم، ایجاد اسکلت قوی و محکم، شکل مناسب و مورد نظر ، تحریک رشد شاخه های مناسب برای ایجاد تاج متراکم و متوازن و افزایش رشد شاخه های نگهداری شده می باشد. هرس فرم جامی جهت ایجاد شکل مناسب درختان پسته توصیه می شود و مراحل اجرای آن به شرح ذیل است :
در سال اول پس از کاشت نهال در محل باغ عملیات پیوند بر روی نهالهای کاشته شده انجام می گیرد. در اولین فصل خواب عملیات سربردای شاخه های پیوندی از ارتفاع ۱۰۰-۹۰ سانتیمتری انجام می شود. در دومین فصل رشد، شاخه های جانبی اولیه ایجاد شده از درختان سربرداری شده به عنوان اسکلت اولیه درخت انتخاب می شوند. در دومین فصل خواب سربرداری شاخه های اولیه از ارتفاع ۳۰-۲۵ سانتیمتری صورت می گیرد. در سومین فصل رشد عملیات حذف پاجوش و جلوگیری از رشد بیش از حد شاخه های جانبی انجام می شود. در فصل خواب سال سوم سربرداری شاخه های ثانویه همانند سال دوم خواهد بود. در چهارمین فصل رشد شاخه های مورد نظر و پاجوش های اضافی حذف می شوند. در فصل خواب سال چهارم فقط شاخهای باریک، بلند و آنهایی که دارای رشد عمودی و باعث رقابت هستند، حذف می شوند.
مراحل مختلف هرس فرم درختان پسته :
درفصل خواب پنجم شکل و اسکلت مورد نظر بایستی تکمیل شده باشد. اگر هرس برخی از شاخه ها، اثر مثبتی روی تکمیل شکل دارد باید سریعاً انجام شود. متاسفانه در بیش از ۹۰ درصد باغات پسته، هرس فرم انجام نشده و درختان موجود به شیوه سنتی (درختچه ای) پرورش یافته اند.
آفات و بیماری های مهم درختان پسته و مبارزه با آنها
پسیل معمولی پسته ( شیره خشک )
پسیل معمولی پسته ازگروه آفات درجه یک پسته می باشد که درتمام مناطق پسته کاری کشور گسترش دارد باغداران به آن
شیره خشک می گویند زیرا عسلک دفع شده از انتهای بدن (کورنیکول ) پوره ها در مقابل هوا خشک شده تبدیل به دانه های مدور شکری مانند می شود که روی برگهای زیرین وزیر درختان می زیرد و گاها شیره نباتی بصورت فتیله از انتهای بدن پوره ها خارج می شود.
زیست شناسی :
زمستان گذرانی بصورت حشره کامل زیر برگها ، شکاف دیوارها وزیر علفهای هرز می باشد ، حشرات کامل از نیمه دوم اسفند ماه از محل زمستان گذرانی خارج می شوند ، حشرات ماده بعد از جفتگیری روی جوانه های متورم و پس از باز شدن برگها عمدتا روی برگها و یا زیر برگها تخم ریزی می کنند. معمولا تخم گذاری از نیمه دوم فروردین ماه شروع می شود.
پسیل پسته ۶-۵ نسل دارد و نقطه اوج تراکم پوره ها در اواسط مهر ماه مصادف با صورتی شدن حاشیه برگها ورگبرگهای اصلی و ارغوانی شدن برگها می باشد.
نحوه خسارت :
نوزادان پسیل پس از خروج ازتخم تغذیه خود را با مکیدن شیره گیاهی درختان پسته شروع می کنند ، پوره ها در تمام مراحل دوره زندگی و حشرات کامل تا زمان مرگ به تغذیه خود ادامه می دهند و مقادیر بسیار زیادی عسلک که به شکرک معروف است ترشح می کنند ، تغذیه آفت از بافتهای گیاه موجب ضعف کلی گیاه می گردد. خسارت اقتصادی آفت بستگی به زمان و مرحله رشد اندامهای گیاه دارد. زمانهای حساس خسارت اوایل شروع مغز بستن پسته و پس از آن می باشد که جمعیت بالای آفت می تواند موجب پوکی و نیم مغز شدن دانه ها گردد ضمنا حمله پسیل منجر به ریزش جوانه های در حال تشکیل سال آینده و نهایتا ریزش برگها می شود بطوریکه گیاه بشدت ضعیف شده و در سال آینده نیز رشد خوبی نخواهد داشت.
پروانه چوبخوار پسته
زیست شناسی ( بیولوژی ) :
زمستان گذرانی به صورت لارو کامل در داخل سرشاخه های پسته می باشدو در اواخر زمستان لاروها از شاخه ها خارج شده و در روی سرشاخه ها و نزدیک جوانه ها مستقر می شوند و پیله خاکستری رنگی بدور خود می تنند ودر داخل آن تبدیل به شفیره می شوند پس از مدتی حدود ۲۵ – ۳۵ روز پروانه ها از شفیره ها خارج و پس از جفتگیری روی سرشاخه های سبز و خوشه ها تخمگذاری می کنند از تخم ها لاروهای کوچک خارج و بطور مستقیم وارد مغز محور خوشه و یا مغز سر شاخه های سبز می شوند . این آفت یک نسل در سال دارد.
طرز خسارت :
این آفت فقط به درختان پسته حمله کرده و طرز خسارت آن به دو طریق است.
۱. بعضی از لاروهای پروانه از مغز محور خوشه تغذیه نموده و باعث مرگ حدود ۵ تا ۸ درصد میوه ها ی خوشه می گردند ،گاهی نیز تمام خوشه خشکیده و باعث ریزش دانه ها می گردد.
۲.عده ای دیگر از لاروها وارد شاخه شده و از مغز چوب تغذیه می نمایند و بدین وسیله دالانهایی را در داخل چوب
به وجود می آورند ، شاخه های مورد حمله رشدشان کم و در نتیجه از مقدار کل محصول سال بعد کاسته می شود.
مبارزه با آفات پسته
۱.مبارزه تلفیقی :
بکارگیری چند روش مبارزه از جمله مبارزه بیولوژیک ،کارتهای زرد ، مبارزه مکانیکی و … که بتوانند حداکثر بازدهی را داشته باشند مبارزه تلفیقی می باشد .
۲. دفع آفت و بیماری با نهاده ارگانیک :
برای کنترل بیماری های باکتریایی و قارچی و آفات ( شپشک ، پسیل، شته ) و تقویت جوانه ها و جلوگیری از سرمازدگی ، دو نوبت محلول پاشی شینا۲ با دوز ۶ در هزار ( ۶ سی سی در یک لیتر آب ) لازم و ضروری است . یک نوبت پاییز و یک نوبت در زمستان ( ترجیحا آبان و بهمن ) در این روش محلول پاشی ، می بایست درخت از روی زمین تا سرشاخه ها و دور تا دور کاملا شسته شود . اگر درخت یا محصول زراعی در قسمت ریشه و خاک، قارچ و یا بیماری داشته باشد یک نوبت محلول در آبیاری شینا۲ نیز توصیه می شود ( در این روش اطراف درخت فرم تشتکی ایجاد و به میزان ۳۰۰-۲۰۰ سی سی محلول شینا۲ به همراه ۲۰ تا ۳۰ لیتر آب تزریق می گردد) .چنانچه در دوره رشد، بیماری یا آفتی در گیاه دیده شود ، محلول پاشی شینا۲ لازم است ، در غیر اینصورت ضرورتی ندارد.
۳.مبارزه بیولوژیک
۱ – ۳ . زنبور: عمده ترین پارازیتوئید و عامل کنترل طبیعی جمعیت آفت پسیل پسته می باشد و در تمام ایران پراکنده است ، در طول فصل رشد درخت پسته ، از اوایل بهار تا اواخر پاییز برروی درخت پسته فعال است و به تمام سنین پورگی پسیل حمله می کند زندگی این زنبور با پسیل کاملا مطابق دارد بطوریکه با هم به دیاپوز رفته و از خواب بیدار می شوند ، این حشره در مرحله شفیرگی در داخل پوره های مومیایی شده پسیل وارد دیاپوز می شود ، زمان ظهور زنبور ابتدای بهار است.
۲ – ۳ . حشره شکارگر بالتوری
از مهمترین بالتوری های شکارچی باغات پسته می باشد که از پسیل هم تغذیه می کند . این گونه با ترجیح غذایی شته خواری در محیط اکولوژیکی زراعی و مرطوب فعال می باشد و گونه غالب پسته کاریهای استان کرمان می باشد و لاورهای این حشره نقش مهمی در کنترل پسیل پسته دارند و ازتخم و پوره های سنین مختلف پسیل تغذیه می کنند .
۵- تله های چسبنده زرد رنگ :
یکی دیگر از روشهای مبارزه تلفیقی استفاده از تله های زرد رنگ برای شکار حشرات کامل پسیل پسته می باشد ، استفاده از تله های زرد رنگ چسبدار به منظور جلب حشرات کامل پسیل در نسلهای مختلف آفت و به تعداد ۲ عدد تله به فاصله یک درخت در میان روی درختان و در ارتفاع بالاتر از ۵/۱ متر از سطح زمین توصیه گردد. قابل ذکر است تله های زرد تاثیر قاطعی در کنترل آفت ندارد ولی تا حدی از شدت طغیان جلوگیری می کند.
